Prominent in terrazzo en water, de eerste van Willem I (deel II)

Dec 28
Geplaatst door
Anna van Buerenplein - Mebest 2016-6

(foto: Peter van Oosterhout)

Wie van station Den Haag Centraal met de tram richting Zoetermeer reist, krijgt sinds eind september een spetterend schouwspel voorgeschoteld. Het Anna van Buerenplein is opgeluisterd met een fontein die is verwerkt in een reusachtige afbeelding van het gelaat van de eerste vrouw van Willem van Oranje. Een razend ingewikkeld kunstwerk, uitgevoerd in terrazzo.

Heeft u deel I van ‘Prominent in terrazzo en water, de eerste van Willem I’ al gelezen?

Groter is beter

Volgens het ontwerp van Egbert Schuttert moesten de tegels waarin de ‘pixels’ zijn geplaatst 54 x 54 cm groot zijn en 8 cm dik. Om en nabij de 800 tegels waren er nodig voor de fontein. Dat is een hoop handling en die moest machinaal gebeuren want met deze afmetingen zouden de tegels zelfs voor twee man te zwaar zijn om te tillen. Op aanraden van het terrazzobedrijf zijn ze groter gemaakt, 109 x 109 cm. “Dat levert niet alleen tijdsbesparing op, maar ook kwaliteitswinst”, zegt Giulio Tomaello. “Hoe minder tegels je hebt des te kleiner het risico van verspringen bij het plaatsen en des te minder kans op kleurverschillen. En voor het beeld maakt het niet uit, de grotere platen zijn met schijnvoegen verdeeld in vier vlakken.”
De elementen nóg groter maken was geen optie, dan zouden de platen dikker moeten worden en daardoor zou het gewicht zoveel toenemen dat de onderconstructie moest worden aangepast.

Strak als een biljartlaken

Ook met de grotere maat bestond het risico van verspringen. Bij tegels geldt wordt immers een verschil in dikte van + én – 2 mm geaccepteerd. Omdat de tegels niet op een zandgrond zijn gelegd maar op een ijzeren frame, vond Tomaello die tolerantie te groot. “Een tegel heeft vier hoeken dus in het slechtste geval kun je in één tegel een verloop van 4 mm hebben. Dan wordt het erg lastig stellen. Daarom hebben we gewerkt naar een verschil van maximaal + of – 1 mm.” Na het ontkisten is elke hoek van elke tegel gecheckt. Waar nodig werd wat weggeschuurd en waar een hoek iets te dun was, hebben kunststof chips dat eenvoudig opgevangen bij het stellen van de tegels. Om er zeker van te zijn dat de tegels allemaal op de juiste plek kwamen te liggen, is er een gridmodel gemaakt met letters en cijfers. Die nummering is op de onderzijde van de tegels aangebracht.

Kleurrijk en dynamisch

Uiteindelijk draait een fontein niet om het terrazzo maar om het water. Van de ruim 6.500 schijfjes die Tomaello produceerde, zijn er 169 waarin sparingen zijn gemaakt voor de spuitmonden van de fontein. Daarnaast moest Tomaello in 169 tegels een sparing maken voor LED-verlichting. Die grote hoeveelheid spuitmonden en lampjes bieden een schier oneindige mogelijkheid aan variaties, heeft Egbert Schuttert tot zijn grote vreugde gemerkt. “De bedoeling van de fontein is dat hij het lawaai van de tram overstemt. Maar het is best saai als hij continu zou spuiten; het opkomen en terugvallen van waterstralen is een veel leuker schouwspel! Daarom hebben we bedacht dat de fontein aan moet gaan op het moment dat een tram uit het station wegrijdt of aankomt en dat hij dan gedurende drie minuten spuit. Of langer, als er nóg een tram komt of gaat.”
Maar ook dat was de ontwerper nog te statisch. “Je kunt de spuitmonden verschillende patronen laten maken, en daar kan ook nog eens beweging in.” Uiteindelijk zijn er op het Anna van Buerenplein 20 dynamische spuitprogramma’s te bewonderen die elkaar in volstrekt willekeurige volgorde afwisselen. En dan zijn er nog eens 10 verschillende verlichtingsprogramma’s die dat water met de zeven kleuren van de regenboog aanlichten.

Verrassingen (niet) welkom

Waar ontwerper Egbert Schuttert zijn best heeft gedaan om van de tramritten rondom Centraal Station een surprise-party te maken, heeft Giulio Tomaello juist zijn uiterste best gedaan om verrassingen uit te sluiten. “Uitvoering is belangrijk maar voorbereiding is nog belangrijker; zeker bij een project als dit. Als je vooraf precies weet wat je moet doen dan kun je het werk in feite eenvoudig maken. Dan wordt de druk in de productie lager. Maar zo’n werk als dit is uniek. Misschien dat je 80% wel uit ervaring weet, maar de overige 20% moet je deels tijdens de voorbereiding uitvogelen en deels tijdens de uitvoering improviseren. En dan nog is de kans op verrassingen groot. Je denkt dat je alles onder controle hebt maar omdat het unieke dingen zijn met unieke problemen, komt er via een achterdeurtje altijd iets onverwachts; zoals de ovale stippen. Het is dus zaak om alert te blijven en realistisch; en om ruimte in te bouwen in je planning. Maar dat is ook weer het mooie van dit soort projecten; je hebt het nooit eerder kunnen leren maar je leert er ontzettend veel van.”

 

JEUGDSENTIMENT

Toen Centraal Station in 1971 werd gebouwd, zijn er geslepen grindtegels in gekomen. Die waren gemaakt in Friuli en zijn gelegd door Tomaello, herinnert Giulio Tomaello zich. “Ik was een jaar of 12 jaar destijds, mijn vader had toen het bedrijf. Ik weet nog dat ik vaak ging kijken op het werk; je kon destijds nog gewoon de bouw op. Ik vond het erg jammer dat die vloer er nu uit ging want hij herinnerde me aan mijn familie en mijn jeugd. Daarom was het erg fijn en bijzonder dat Tomaello dit werk aan het Anna van Buerenplein heeft kunnen doen.

 

Anna van Buerenfontein

Opdrachtgever: Gemeente Den Haag
Ontwerp: Ingenieursbureau Den Haag
Aannemer: Van Dijk, Maasland
Terrazzowerk: Tomaello, Maasland
Fonteintechniek: Rots maatwerk, Brummen

 

Dit artikel is ook gepubliceerd in Mebest nr. 6 van 2016

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Background