Schuivende cirkels in terrazzo en palladiana (deel I)

Jun 30
Geplaatst door
Schuivende cirkels in terrazzo en palladiana - Mebest 2017/3

(foto: Jan Willem Kommer)

Verbluffend. Zo mag je de vloer in het atrium van het door KAAN Architecten compleet gerenoveerde B30 gerust noemen. Het ingewikkelde patroon dat kunstenaar Rob Birza bedacht, is uitgevoerd in kleurrijk terrazzo en palladiana. Marco Maarschalkerweerd en Erik van der Zande gebruikten er een zeer exclusief assortiment stenen voor. 

Imponerend en vertrouwenwekkend

B30 staat voor Bezuidenhoutseweg 30. Op dat adres zat jarenlang het ministerie van Landbouw, Handel en Nijverheid, het latere Economische Zaken. Het pand is in de periode 1912-1917 gebouwd door architect Knuttel. Naar de geest van die tijd ontwierp de toenmalige Rijksbouwmeester een overheidsgebouw dat stevigheid en betrouwbaarheid uitstraalde en zeer gesloten was. De burger moest vooral vertrouwen hebben in Vadertje Staat, ermee in gesprek komen was er destijds nog niet echt bij.
Ook hiërarchie speelde een belangrijke rol bij het ontwerp. De statige hoge eerste etage was een soort bel-etage, daar waren onder meer de kamer van de minister en alle andere belangrijke vertrekken. Hoe hoger in het gebouw hoe lager het personeel, en hoe lager ook de plafonds.

Broodnodige modernisering

De ideeën rondom overheid, democratie en hiërarchie zijn al lang en breed flink veranderd. Architect Hans Ruijssenaars bracht dat in het ministerie tot uiting met zijn prijswinnende renovatie in de jaren negentig. Naast de toevoeging van twee verdiepingen verplaatste hij met een aantal aanpassingen de aandacht van de kantoorruimten naar de publieke ruimtes, onder meer door het lichthof te overkappen en er een centrale hal van te maken die alle verdiepingen met elkaar verbindt.
Economische Zaken heeft nog geen twintig jaar van die aanpassingen kunnen genieten. In 2013 verhuisde het ministerie naar een pand verderop in de straat en is Bezuidenhoutseweg 30 aan een nieuw hoofdstuk begonnen. Nu zijn het Centraal Planbureau (CPB), het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) en de Autoriteit Persoonsgegevens gevestigd in B30.

Nog meer openheid

Uiteraard moest er eerst verbouwd worden voordat de nieuwe gebruikers het pand konden betrekken. De roep om een transparante, open en toegankelijke overheid is in de 21ste eeuw nóg groter geworden dus het gebouw moest nog opener en transparanter worden dan Ruyssenaers het eind vorige eeuw had gemaakt. Daarnaast moest de hiërarchische geest nog verder worden verdreven opdat de diverse planbureaus allemaal een gelijkwaardige huisvesting konden krijgen.
De renovatie is uitgevoerd in de vorm van PPS, een publiek-private samenwerking. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft een DBFMO-contract met een looptijd van 30 jaar gesloten met Facilicom. Dat bedrijf is dus verantwoordelijk voor zowel ontwerp, bouw, financiering, onderhoud en facilitaire dienstverlening van het vernieuwde B30.

Natuurlijke overgang

Facilicom nam KAAN Architecten in de arm om de transformatie te realiseren; een uitdagende opdracht waar Dikkie Scipio van het Rotterdamse bureau veel plezier aan heeft beleefd. “Ik vind het een mooie opgave om in zo’n sterk en kwalitatief hoogwaardig gebouw dat ergens anders voor is gebouwd, een nieuw programma te incorporeren dat nieuw en oud zo in elkaar laat overgaan dat het een natuurlijk gevoel geeft. Dat is heel anders dan het idee om oud te handhaven en nieuw er duidelijk herkenbaar naast of op te zetten. Die benadering vind ik zonde van het concept van het gebouw zelf. Daarom probeer ik de visie te pakken te krijgen, te kijken of ik het gebouw kan begrijpen en of ik de nieuwe gedachte er zo in kan passen dat nieuw en oud een gelijkwaardig maar net zo sterk onderdeel ervan worden.”

Terug naar origineel

Om het gebouw naar haar inzicht de nieuwe toekomst in te loodsen, is ze zoveel als mogelijk teruggegaan naar het originele gebouw. Van daaruit is de gewenste openheid en samenwerking erin gebracht. “Dat hebben we onder meer gedaan door in de gevel de hoge ramen waar je niet door naar binnen kon kijken, te verlagen. Vervolgens hebben we het hele entreegebied direct achter de gevel aan elkaar gekoppeld zodat je transparantie krijgt van de straat naar het Haagsche Bos aan de achterzijde. In de dwarsrichting hebben we datzelfde effect gecreëerd door de twee buitentuinen en de binnentuin met elkaar te verbinden.”

Binnentuin van steen

Die binnentuin is het vroegere lichthof. Ruyssenaers had daar twintig jaar geleden een atrium van gemaakt door hem te overkappen. Dikkie Scipio heeft die overkapping vervangen door een constructie waarin koepels zijn verwerkt die een hedendaagse variant zijn van de originele cassetteplafonds in het gebouw. De dimensie van de lichthof heeft de architect teruggebracht naar die van het origineel. “En we hebben hem benaderd als een binnentuin, maar dan van steen; een plein zoals je dat in veel steden ziet, waar je omheen loopt, wat je oversteekt en wat je steeds op een andere manier ziet als je er naar kijkt. Op de vloer wilden we een afbeelding die het idee van dat steeds veranderende perspectief versterkt.” De kunstcommissie, met onder meer afgevaardigden van het Rijksvastgoedbedrijf, de gebruikers en uiteraard Facilicom en de architect koos voor een caleidoscopisch ontwerp van Rob Birza.

Schuivende cirkels

“Ik werk al langere tijd aan een reeks die Shifting Circles heet”, zegt de kunstenaar. “In die sfeer wilde ik ook een ontwerp voor de vloer van B30 maken, en dat bleek goed te passen bij het idee dat zij zelf voor de vloer hadden.” Zoals de ‘Shifting Circles’-schilderijen bestaat ook dit ontwerp uit een kleurrijk patroon van in elkaar grijpende en elkaar overlappende cirkels. “Er zit ritme en logica in de vormen en de kleuren”, benadrukt Rob Birza, maar het is niet eenvoudig om die te ontdekken. “Het is een schilderij dat ik heb gespiegeld en omgeklapt. Maar in plaats van de vier delen netjes tegen elkaar aan te plaatsen, heb ik ze in het midden over elkaar heen geschoven. Dat maakt het minder voorspelbaar, spannender.”

Lees verder in deel II van ‘Schuivende cirkels in terrazzo en palladiana’.

Dit artikel is ook gepubliceerd in Mebest nr. 3 van 2017

Geplaats in: Vloeren / Terrazzo
Tags:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


1 × = six

Background