Schuivende cirkels in terrazzo en palladiana (deel II)

Jun 30
Geplaatst door
Schuivende cirkels in terrazzo en palladiana - Mebest 2017/3

(foto: Jan Willem Kommer)

Verbluffend. Zo mag je de vloer in het atrium van het door KAAN Architecten compleet gerenoveerde B30 gerust noemen. Het ingewikkelde patroon dat kunstenaar Rob Birza bedacht, is uitgevoerd in kleurrijk terrazzo en palladiana. Marco Maarschalkerweerd en Erik van der Zande gebruikten er een zeer exclusief assortiment stenen voor.

Heeft u deel I van ‘Schuivende cirkels in terrazzo en palladiana’ al gelezen? 

Tekenen met messing

Rob Birza wilde zijn werk bij voorkeur uitgevoerd zien in natuursteen. Dat sloot aan bij de wens van Dikkie Scipio om een mozaïekvloer in de binnentuin te maken. Van dit kunstwerk een mozaïek van 250 m2 maken zou echter te kostbaar worden. Terrazzo bleek een betaalbaar alternatief. Hoewel het inderdaad minder arbeidsintensief is dan mozaïek, hebben Marco Maarschalkerweerd en Erik van der Zande hun handen meer dan vol gehad aan de kunstige vloer.
Dat ze het patroon moesten uitzetten in messing ringen was al snel duidelijk, werken met mallen zou geen mooi resultaat opleveren en het zou simpelweg te ingewikkeld worden. Het plaatsen van de messing ringen bleek echter ook geen sinecure. “Messing stellen is een onderdeel van ons vak maar cirkels die elkaar zoveel kruisen is wel een heel complex werkje”, zegt Marco Maarschalkerweerd. “Ik weet dan ook niet waar ik trotser op ben, de terrazzo zelf of het uitzetten van het patroon.” Erik van der Zande kan dat beamen. “Je krijgt een schilderij met een heleboel ringen en dan moet je gaan bedenken hoe je het gaat maatvoeren. Er zijn diverse opties langsgekomen. Uiteindelijk hebben we ervoor gekozen om van alle cirkels het middelpunt te zoeken, met een soort passer de cirkels uit te zetten en op die punten de messing ringen op de vloer vast te zetten. Het was volgens ons de enige manier om exact te maken wat de kunstenaar heeft ontworpen.”

Onverwachte hindernissen

Bij het uitzetten van de ringen kwamen ze er echter achter dat een ontwerp op A3 niet precies hetzelfde is als een vloer van 250 m2. “Als je zo’n tekening tig keer opblaast dan blijken er ineens dingen in te zitten die je op papier niet kon zien”, zegt Erik van der Zande. “Dan sluiten die drie cirkels niet perfect aan maar zit er een raar vormpje van misschien wel twintig centimeter tussen.” Rob Birza herkent dat. “Ik heb de tekening gemaakt in AutoCAD maar als je hem zo enorm vergroot, dan komen er wel wat dingen naar boven. Zeker als de vloer niet helemaal vlak is.” En dat was inderdaad het geval, er zat nogal wat verloop in de ondergrond. “Vooral dat maakte het stellen van de messing zo lastig”, zegt Marco Maarschalkerweerd. “We wilden de zandcementvloer tot twee centimeter onder de ringen storten, vanwege de extreem grove korrels waarmee we zouden gaan werken.” Voldoende dekking was dus belangrijk, daarom zijn de terrazzieri uitgegaan van het hoogste punt, bij de entree. Van daaruit is de vloer uitgevlakt. “Dat betekende dat we de ringen dan weer op zes centimeter en dan weer op acht centimeter moesten stellen, en dat allemaal door elkaar.”

Zo grof als mogelijk

De grove korrel was een wens van de architect, dat zou nog het dichtst in de buurt komen van het mozaïek dat ze in eerste instantie in gedachten had. Vooral de kleine vlakken moesten met zo grof mogelijke stenen worden gedaan. Erik van der Zande en Marco Maarschalkerweerd stelden voor om voor de grote vakken Venetiaans terrazzo te gebruiken; één van de puurste en oudste vormen van terrazzo. De korrels hebben de maximale maat, nóg groter en het mengsel van cement en steen is niet meer smeerbaar. “We hebben het nog wel ingestrooid met grotere stukken”, zegt Marco Maarschalkerweerd.
De kleine vakken moesten met nóg weer grover materiaal worden gedaan, dus daar is een andere techniek voor gebruikt; palladiana. Hoewel dat onder het terrazzowerk valt, heeft de werkwijze wel wat van mozaïeken. In de ringen zijn platte stukken steen, soms meer dan vuistgroot, met centimeters tussenruimte in de specie gelegd.

Ongebruikelijke steensoorten

Vaak wordt bij palladiana de ruimte tussen de stenen opgevuld met cement. In B30 is dat met terrazzo gedaan. ”Op die manier kun je de kleur van de steen beter laten uitkomen”, zegt Marco Maarschalkerweerd. Niet onbelangrijk, want naast vormen spelen kleuren immers een zeer voorname rol in het kunstwerk van Rob Birza. De terrazzieri hebben dan ook erg veel tijd gestoken in het vinden van de juiste stenen met de juiste kleuren. De diepgravende zoektocht leidde langs verschillende groeven en leveranciers in Italie. Daar stuitten ze op kwarts voor het felle groen van het schilderij en sodaliet voor het diepe blauw. “Sodaliet is een halfedelsteen en nogal prijzig”, zegt Erik van der Zande. “Ik had er nog nooit mee gewerkt maar Rob Birza had aangegeven dat we de grenzen van het ambacht moesten opzoeken. Dat kun je alleen maar door eroverheen te gaan, door dingen te doen die je nog niet eerder hebt gedaan.”

Lof voor de vakmensen

Rob Birza is erg te spreken over het eindresultaat. “Het was vooral spannend of de schaal goed zou zijn, of het formaat van de cirkels goed zou passen in een vloer van deze afmetingen. Ik ben er echter meestal vrij goed in om dat in te schatten en het is hier ook gelukt.” Ook over de uitvoering zelf is hij te spreken. “Ik had nooit eerder met terrazzo gewerkt dus ook dat was nogal spannend. Aan de andere kant ben ik wel gewend om mijn ontwerpen uit handen te geven aan vakmensen. Zij weten hoe het werkt, dus je moet er op vertrouwen dat het goed gaat. En dat is gebeurd.”
Architect Dikkie Scipio heeft veel bewondering voor het werk van de terrazzieri. “In eerste instantie denk je ‘Wauw, wat mooi!’ maar als je het een aantal keren hebt gezien ga je je afvragen hoe het eigenlijk werkt en hoe het gemaakt is. Het lijkt heel simpel maar dat is het niet. Ik ben ook niet voor niets een enorme fan van ambachtelijk vakmanschap. Ik vind het belangrijk dat ambachten blijven en zich verder ontwikkelen. Dus niet alleen kunnen restaureren maar ook nieuwe dingen maken, kennis en techniek doorontwikkelen naar deze tijd en nieuwe ambachten integreren. Daar is een werk als dit een prachtig voorbeeld van.”

Dit artikel is ook gepubliceerd in Mebest nr. 3 van 2017.

Geplaats in: Vloeren / Terrazzo
Tags:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


8 − = two

Background